بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٥ - استدلال عدليه بر مرام خود

ترجمه:

استدلال عدليّه بر مرام خود

حضرات عدليّه بر مرام و مسلك خود اينطور استدلال نموده‌اند:

ضرورى و بديهى است كه احسان حسن و ظلم قبيح است و اينمعنا از نظر هرعاقلى ثابت و حتمى است و لو شرع بر آن دلالت و حكم بكند چه آنكه حتّى منكر شرايع نيز حسن احسان و قبح ظلم را درك مى‌نمايند.

جواب از استدلال مذكور

از استدلال مذكور اينطور جواب داده شده:

حسن و قبح در دو مثال مذكور يعنى (حسن احسان و قبح ظلم) معنايش ملائمت و منافرت با نفس بوده و يا احيانا بمعناى صفت كمال و نقص مى‌باشد و اينمعنى مسلّم بوده و در آن نزاعى نيست و امّا حسن و قبح بمعناى مورد نزاع را قبول نداريم كه عقلاء جملگى بآن جازم و قاطع باشند.

مقاله مرحوم مصنّف‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

كسيكه مدّعى است عقلاء بحسن احسان و قبح ظلم حكم مى‌كنند ادّعاء دارد عقلاء فاعل احسان را مدح و انجام‌دهنده ظلم را مذمّت و تقبيح مى‌نمايند و شكّى نيست در اينكه مدح و ذمّ مزبور از عقلاء ضرورى مى‌باشد زيرا از جميع مردم متواتر بوده و منكرش مكابرى بيش نيست.

بايد توجّه داشت تنها چيزى كه عقلاء را بر اين مدح و ذمّ وادار مى‌كند شعور و دركشان است كه عدل براى عادل كمال و با مصلحت نوع انسانى و بقاء آن ملائمت دارد چنانچه شعور و دركشان نسبت بنقص بودن ظلم و منافرتش با مصلحت نوع انسانى و بقاء آن سبب شده است كه حكم بقبح آن نمايد.

بيان مراد

قوله: انّه من المعلوم ضرورة: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.